Μήπως η ΕΕΕ εμποδίσει το παιδί να μιλήσει;

Θέλετε πάρα πολύ να μιλήσει το παιδί σας, αλλά φοβάστε: αν του δώσετε κάρτες ή τάμπλετ, θα τα συνηθίσει και θα σταματήσει να προσπαθεί να μιλήσει μόνο του. Αυτός είναι ίσως ο πιο συχνός φόβος των γονιών. Οι έρευνες δεν τον επιβεβαιώνουν. Δεν βρήκαν ότι τα παιδιά αρχίζουν να μιλούν λιγότερο εξαιτίας της ΕΕΕ.

Από πού έρχεται αυτός ο φόβος

Ο φόβος είναι κατανοητός. Μπορεί να φαίνεται ότι, αν υπάρχει ένας «ευκολότερος δρόμος», το παιδί δεν θα προσπαθεί πια. Συχνά τον ενισχύουν και οι γύρω μας: «Μη βιάζεστε με τις κάρτες, περιμένετε — θα μιλήσει». Όμως η αναμονή από μόνη της δεν δίνει στο παιδί έναν αξιόπιστο επιπλέον τρόπο να επικοινωνεί. Με την ΕΕΕ το παιδί μπορεί να γίνεται καλύτερα κατανοητό ήδη από τώρα.

Τι δείχνουν οι έρευνες

Το θέμα μελετάται εδώ και πολλά χρόνια. Ακολουθούν τα συμπεράσματα τεσσάρων εργασιών.

• Ανασκόπηση του 2006. Οι Millar, Light και Schlosser συγκέντρωσαν έρευνες για την επίδραση της ΕΕΕ στην ομιλία. Στις έξι πιο αυστηρά σχεδιασμένες μελέτες συμμετείχαν 27 άτομα — παιδιά και ενήλικες. Κανένα δεν άρχισε να μιλά λιγότερο. Τα 24 (89 %) άρχισαν να μιλούν περισσότερο, αν και τα περισσότερα μόνο λίγο περισσότερο.
• Έρευνα του 2014. Η ομάδα της Connie Kasari εργάστηκε με 61 παιδιά με αυτισμό, ηλικίας 5–8 ετών, που μιλούσαν πολύ λίγο. Όλα τα παιδιά έκαναν την ίδια αναπτυξιακή-συμπεριφορική παρέμβαση με βάση το παιχνίδι. Κάποια από αυτά πήραν από την αρχή και μια συσκευή που εκφωνεί λέξεις, για παράδειγμα ένα τάμπλετ. Τα παιδιά που είχαν τη συσκευή από την αρχή επικοινωνούσαν συχνότερα αυθόρμητα, χρησιμοποιούσαν περισσότερες νέες λέξεις και σχολίαζαν περισσότερο. Σε αυτή την ομάδα, κατά μέσο όρο το 92,1 % των αυθόρμητων επικοινωνιακών εκφράσεων των παιδιών ειπώθηκε με τη δική τους φωνή και όχι μέσω της συσκευής.
• Ανασκόπηση του 2012. Η Janice Light και ο David McNaughton κατέληξαν ότι τα παιδιά ωφελούνται πολύ από την ΕΕΕ στην επικοινωνία, τη γλώσσα και την ανάγνωση — «χωρίς κίνδυνο για την ανάπτυξη της ομιλίας».
• Άρθρο του 2005. Η Mary Ann Romski και η Rose Sevcik εξέτασαν διαδεδομένους μύθους για την ΕΕΕ. Για τον φόβο ότι η ΕΕΕ θα σταματήσει την ομιλία γράφουν ξεκάθαρα: τα διαθέσιμα δεδομένα δεν τον επιβεβαιώνουν.

Η ΕΕΕ δεν υπόσχεται ότι το παιδί σίγουρα θα μιλήσει. Του δίνει όμως έναν τρόπο να επικοινωνεί από τώρα και δεν του αφαιρεί τη δυνατότητα να μιλήσει.

Γιατί μπορεί να συμβαίνει αυτό

Όταν το παιδί αγγίζει μια εικόνα και εσείς λέτε τη λέξη ή την εκφωνεί η συσκευή, το παιδί ακούει τη λέξη άλλη μία φορά. Οι συγγραφείς της έρευνας του 2014 υποθέτουν ότι αυτές οι επαναλήψεις μπορεί να βοήθησαν τα παιδιά. Όταν το παιδί γίνεται καλύτερα κατανοητό, μπορεί να αναστατώνεται λιγότερο και να θέλει περισσότερο να συνεχίσει να επικοινωνεί. Οι έρευνες δεν δείχνουν ότι η ΕΕΕ φρενάρει την ομιλία. Αν είναι πιο εύκολο για το παιδί να πει μια λέξη, μπορεί να διαλέξει να την πει.

Τι να απαντήσετε όταν σας λένε «περιμένετε, θα μιλήσει»

1. Εξηγήστε ότι η ΕΕΕ είναι «και», όχι «αντί για». Το παιδί συνεχίζει να χρησιμοποιεί ήχους και λέξεις, ενώ οι κάρτες ή το τάμπλετ βοηθούν όταν οι λέξεις δεν φτάνουν.
2. Αναφερθείτε στις έρευνες. Μπορείτε να το πείτε σύντομα: «Οι έρευνες δεν βρήκαν ότι η ΕΕΕ εμποδίζει την ομιλία». Οι παραπομπές βρίσκονται στο κάτω μέρος της σελίδας.
3. Δείξτε πώς λειτουργεί. Συχνά αρκεί η γιαγιά ή η νηπιαγωγός να δει το παιδί να αγγίζει το «κι άλλο» — και να παίρνει κι άλλο. Ζητήστε τους να μιλούν και να δείχνουν οι ίδιοι τις κάρτες. Πώς ακριβώς γίνεται αυτό, το εξηγούμε στο άρθρο «Δείξτε το εσείς: πώς να κάνετε μοντελοποίηση στην ΕΕΕ».
4. Ζητήστε να μην παίρνουν τον πίνακα ή το τάμπλετ από το παιδί. Ούτε «για την κακή συμπεριφορά», ούτε «για να μιλήσει μόνο του». Είναι η φωνή του παιδιού, όχι παιχνίδι.
5. Ζητήστε τη βοήθεια ειδικού. Ένας λογοθεραπευτής ή μια λογοθεραπεύτρια (στην Κύπρο: λογοπαθολόγος) με εμπειρία στην ΕΕΕ μπορεί να το εξηγήσει στους εκπαιδευτικούς και στους συγγενείς. Μερικές φορές τα λόγια ενός ειδικού γίνονται πιο εύκολα αποδεκτά.

Συχνές ερωτήσεις

Το παιδί λέει ήδη μερικές λέξεις. Χρειάζεται ΕΕΕ;

Μπορεί να τη χρειαστεί. Η επαυξητική επικοινωνία βοηθά το παιδί να πει περισσότερα απ' όσα μπορεί προς το παρόν με λέξεις και να γίνεται κατανοητό όχι μόνο στο σπίτι. Για τους διάφορους τρόπους διαβάστε το άρθρο «Χειρονομίες, κάρτες, τάμπλετ: τα είδη της ΕΕΕ».

Μήπως το παιδί «τεμπελιάσει» να μιλά;

Οι έρευνες δεν το έδειξαν αυτό. Πολλά παιδιά συνεχίζουν να χρησιμοποιούν λέξεις όταν εκείνη τη στιγμή μπορούν να τις πουν· άλλα διαλέγουν κάρτα, συσκευή ή χειρονομία ή τα συνδυάζουν.

Πότε είναι καλύτερα να ξεκινήσουμε;

Δεν χρειάζεται να περιμένετε να «μεγαλώσει» το παιδί. Η Romski και η Sevcik χαρακτηρίζουν μύθο την ιδέα ότι για την ΕΕΕ πρέπει το παιδί να φτάσει σε μια ορισμένη ηλικία. Μπορείτε να ξεκινήσετε με μία κατάσταση στο σπίτι.

Κι αν η ομιλία δεν έρθει ποτέ;

Τότε το παιδί θα έχει ήδη έναν τρόπο να επικοινωνεί. Η ΕΕΕ δεν είναι «λύση ανάγκης», αλλά η φωνή του σήμερα.

Σειρά «ΕΕΕ: πρώτα βήματα» — μέρος 2 από 8. Προηγούμενο: Τι είναι η ΕΕΕ. Επόμενο: Χειρονομίες, κάρτες, τάμπλετ: τα είδη της ΕΕΕ. Όλα τα μέρη.