Είδη ΕΕΕ: κάρτες, χειρονομίες, πίνακες, τάμπλετ

Η ΕΕΕ περιλαμβάνει πολλούς διαφορετικούς τρόπους επικοινωνίας. Μερικές φορές αρκούν τα χέρια και οι εκφράσεις του προσώπου, άλλοτε χρειάζεται ένα φύλλο χαρτί και άλλοτε ένα τάμπλετ με κατάλληλη εφαρμογή. Ας δούμε σε τι διαφέρουν και από πού μπορεί να ξεκινήσει η οικογένειά σας.

Χωρίς βοηθήματα: χειρονομίες, εκφράσεις, βλέμμα

Οι ειδικοί το ονομάζουν «ΕΕΕ χωρίς βοηθήματα». Το παιδί επικοινωνεί με κινήσεις και με το βλέμμα: δείχνει με το δάχτυλο, γνέφει, σας πιάνει από το χέρι και σας οδηγεί, κοιτάζει αυτό που θέλει, κάνει χειρονομίες. Δεν χρειάζεται να κουβαλάτε τίποτα μαζί σας — έτσι μπορεί να επικοινωνεί στο μπάνιο, στο αυτοκίνητο ή τη νύχτα.

Υπάρχουν και προσεγγίσεις που χρησιμοποιούν νοήματα. Το Makaton είναι ένα πρόγραμμα επικοινωνίας με σύμβολα και νοήματα, που χρησιμοποιούνται μαζί με την ομιλία ή ως κύριος τρόπος επικοινωνίας. Σε κάθε χώρα τα νοήματα του Makaton βασίζονται στη νοηματική γλώσσα της χώρας· για την Ελλάδα η Makaton Charity αναφέρει το Makaton Hellas. Στην οικογένεια μπορείτε επίσης να συμφωνήσετε σε μερικές απλές χειρονομίες — «κι άλλο», «φτάνει», «νερό». Το σημαντικό είναι να τις κάνουν όλοι οι ενήλικες με τον ίδιο τρόπο. Η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα είναι κάτι άλλο: μια πλήρης γλώσσα, που ο νόμος αναγνωρίζει ως ισότιμη με την ελληνική. Στην Κύπρο η Κυπριακή Νοηματική Γλώσσα αναγνωρίστηκε με νόμο το 2006.

Τις χειρονομίες δεν τις καταλαβαίνουν όλοι, και για να τις χρησιμοποιεί το παιδί χρειάζεται αρκετά ακριβείς κινήσεις των χεριών.

Με βοηθήματα: από την κάρτα ως το τάμπλετ

Η «ΕΕΕ με βοηθήματα» έχει δύο βασικούς τύπους.

• Απλά, χωρίς μπαταρίες. Σε αυτή την ομάδα ανήκουν πραγματικά αντικείμενα (το ποτήρι σημαίνει «πίνω»), φωτογραφίες, κάρτες με εικόνες, πίνακες επικοινωνίας και βιβλία με σύμβολα. Συχνά κοστίζουν λίγο, δεν χρειάζονται μπαταρίες και μπορούν να χρησιμοποιούνται σε διαφορετικά μέρη. Αξίζει να πλαστικοποιήσετε τα χάρτινα, ώστε να προστατεύονται από το νερό.
• Ψηφιακά. Είναι κινητό, τάμπλετ ή ειδική συσκευή με εφαρμογή ΕΕΕ. Το παιδί αγγίζει μια εικόνα και η συσκευή εκφωνεί τη λέξη. Μία συσκευή μπορεί να χωρά πολλές λέξεις.

Ένας απλός πίνακας αρκεί για να ξεκινήσετε από σήμερα. Εξηγούμε πώς να τον φτιάξετε στο άρθρο «Ο πρώτος πίνακας επικοινωνίας σε ένα βράδυ».

Τι είναι το PECS

Το PECS (από τα αγγλικά Picture Exchange Communication System — σύστημα επικοινωνίας μέσω ανταλλαγής εικόνων) είναι μια συγκεκριμένη μέθοδος. Τη δημιούργησαν ο Andy Bondy και η Lori Frost το 1985. Έχει έξι φάσεις: το παιδί μαθαίνει να δίνει μια κάρτα στον ενήλικα για να πάρει κάτι, έπειτα να ξεχωρίζει τις κάρτες, να φτιάχνει προτάσεις, να απαντά σε ερωτήσεις και να σχολιάζει.

Στην καθημερινή ομιλία, συχνά αποκαλούν «PECS» οποιεσδήποτε κάρτες με εικόνες. Όμως οι κάρτες είναι ένα μέσο, ενώ το PECS είναι ένας ξεχωριστός τρόπος διδασκαλίας με δικούς του κανόνες. Αν σας ενδιαφέρει η συγκεκριμένη μέθοδος, συζητήστε την με έναν ειδικό που εργάζεται με αυτήν.

Εργαλειοθήκη, όχι σκαλοπάτια

Συχνά πιστεύεται ότι πρέπει να ακολουθείτε μια σειρά: πρώτα αντικείμενα, μετά φωτογραφίες και σύμβολα, και το τάμπλετ να μείνει «για αργότερα». Όμως οι ερευνήτριες της ΕΕΕ Romski και Sevcik χαρακτηρίζουν μύθο την υποχρεωτική σειρά συμβόλων — από τα αντικείμενα, περνώντας από τις φωτογραφίες και τις ζωγραφιές, ως τις γραπτές λέξεις. Ούτε υπάρχει κανόνας ότι το τάμπλετ μπορεί να δοθεί μόνο αργότερα. Πολλές οικογένειες συνδυάζουν διάφορους τρόπους: χειρονομίες στο παιχνίδι, πλαστικοποιημένο πίνακα στο μπάνιο και στη βόλτα, τάμπλετ στο σπίτι και στις θεραπείες.

Πώς να διαλέξετε από πού θα ξεκινήσετε

1. Δείτε τι κάνει ήδη το παιδί. Δείχνει με το δάχτυλο; Σας πιάνει από το χέρι; Φέρνει πράγματα; Ξεκινήστε από αυτό που ήδη λειτουργεί και προσθέστε σε αυτό.
2. Σκεφτείτε πότε το παιδί χρειάζεται ιδιαίτερα να πει κάτι. Για το μπάνιο και τη βόλτα ταιριάζει ένας πλαστικοποιημένος πίνακας, ενώ για παιχνίδι στο τραπέζι και ο πίνακας και το τάμπλετ.
3. Προσέξτε πώς χρησιμοποιεί το παιδί τα χέρια του. Αν δυσκολεύεται να αγγίξει με ακρίβεια μια μικρή εικόνα, αξίζει να σκεφτείτε άλλους τρόπους επιλογής. Γι' αυτούς διαβάστε στο άρθρο «Πώς διαλέγει το παιδί μια εικόνα».
4. Ξεκινήστε από κάτι απλό. Για να δοκιμάσετε, αρκεί ένας χάρτινος πίνακας ή μια δωρεάν εφαρμογή. Μια ειδική συσκευή είναι καλύτερα να επιλεγεί μαζί με έναν ειδικό.

Συχνές ερωτήσεις

Τι είναι καλύτερο: κάρτες ή τάμπλετ;

Κάθε επιλογή έχει τα δικά της πλεονεκτήματα. Το χαρτί δεν χρειάζεται φόρτιση και ένας πλαστικοποιημένος πίνακας αντέχει στο νερό. Το τάμπλετ μιλά δυνατά και χωρά περισσότερες λέξεις. Πολλές οικογένειες χρησιμοποιούν και τα δύο.

Μπορούμε να συνδυάσουμε χειρονομίες και κάρτες;

Ναι. Το παιδί μπορεί να διαλέγει ό,τι του είναι πιο βολικό εκείνη τη στιγμή. Οι ενήλικες καλό είναι να ανταποκρίνονται σε κάθε τρόπο επικοινωνίας του.

Πρέπει πρώτα να περάσουμε από το PECS και μετά να πάμε στο τάμπλετ;

Δεν υπάρχει υποχρεωτική σειρά. Το PECS είναι μία από τις μεθόδους, όχι υποχρεωτικό πρώτο βήμα. Το τι ταιριάζει στο παιδί σας, είναι καλύτερο να το αποφασίσετε μαζί με έναν ειδικό.

Το παιδί λέει ήδη μερικές λέξεις. Γιατί να χρειάζεται χειρονομίες ή κάρτες;

Οι χειρονομίες και οι κάρτες βοηθούν το παιδί να πει περισσότερα απ' όσα μπορεί με λέξεις. Συμπληρώνουν την ομιλία, δεν την αντικαθιστούν. Διαβάστε γιατί αυτό δεν εμποδίζει την ομιλία στο άρθρο «Μήπως η ΕΕΕ εμποδίσει το παιδί να μιλήσει;».

Δωρεάν έτοιμες κάρτες. Δείτε τα δωρεάν σετ καρτών στο κατάστημα του EYA, προσθέστε τα στον λογαριασμό σας στο EYA και χρησιμοποιήστε τα στην εφαρμογή. Κάθε κάρτα μπορεί επίσης να εξαχθεί σε PDF και να εκτυπωθεί.

Σειρά «ΕΕΕ: πρώτα βήματα» — μέρος 3 από 8. Προηγούμενο: Μήπως η ΕΕΕ εμποδίσει το παιδί να μιλήσει; Επόμενο: Πώς διαλέγει το παιδί μια εικόνα: αφή, διακόπτης, βλέμμα. Όλα τα μέρη.