Πώς να μάθει το παιδί να λέει «όχι», να σχολιάζει, να ρωτά

Η εκμάθηση της ΕΕΕ ξεκινά συνήθως με αιτήματα για φαγητό, νερό ή ένα παιχνίδι. Είναι χρήσιμη δεξιότητα, αλλά η επικοινωνία δεν σταματά εκεί. Αρνούμαστε, μοιραζόμαστε, ρωτάμε, αστειευόμαστε και λέμε τι μας πονάει. Για όλα αυτά το παιδί χρειάζεται επίσης λέξεις.

Αυτή την ανισορροπία την παρατηρούν και οι ερευνητές: οι περισσότερες έρευνες για τη διδασκαλία της ΕΕΕ αφορούν ακριβώς τα αιτήματα. Οι συγγραφείς μιας ανασκόπησης του 2025 γράφουν ότι τα σχόλια βοηθούν το παιδί να συμμετέχει στην επικοινωνία, να έρχεται πιο κοντά στους άλλους και να μεταφέρει νέες πληροφορίες.

Να λέει «όχι»

Το «όχι» είναι μία από τις πιο σημαντικές λέξεις. Αν το παιδί δεν έχει έναν τρόπο να πει «όχι» που να τον καταλαβαίνουν οι άλλοι, μπορεί να αρνείται φωνάζοντας, πετώντας πράγματα ή φεύγοντας· άλλα παιδιά το δείχνουν με το βλέμμα, με μια χειρονομία ή γυρίζοντας από την άλλη. Λέξεις γι' αυτό: «όχι», «δεν», «δεν θέλω», «φτάνει», «σταμάτα».

• Μοντελοποιήστε το «όχι» όταν μιλάτε για τον εαυτό σας: «Όχι, δεν θέλω τσάι. Όχι αυτό».
• Όταν το παιδί λέει «όχι», σεβαστείτε το, αν γίνεται: «Δεν θέλεις; Εντάξει, δεν θα το κάνουμε».
• Αν δεν μπορείτε να υποχωρήσετε, αναγνωρίστε πάντως τη λέξη του: «Λες “όχι”. Το καταλαβαίνω. Πρώτα το μπουφάν, μετά η κούνια».

Να μοιράζεται και να σχολιάζει

Σχόλιο είναι το «κοίτα, σκύλος!» ή το «ωχ, έπεσε». Το παιδί δεν ζητά τίποτα, απλώς μοιράζεται κάτι. Λέξεις: «κοίτα», «ωχ», «αυτό», «μεγάλο», «αστείο», «μου αρέσει».

Μπορείτε να σχολιάζετε όταν διαβάζετε μαζί ή στη βόλτα: «Κοίτα, γάτα. Μεγάλη γάτα!» Μην περιμένετε απάντηση: κι εδώ απλώς μοιράζεστε.

Να ρωτά

Κάνουμε συνεχώς ερωτήσεις στα παιδιά, αλλά σπάνια τους δείχνουμε πώς να ρωτούν τα ίδια. Μπορείτε να ξεκινήσετε με τις λέξεις «τι;», «πού;», «ποιος;» και «πού πάμε;».

• Βάλτε ένα παιχνίδι σε ένα κουτί, κλείστε το και ρωτήστε δυνατά, αγγίζοντας το «τι»: «Τι έχει μέσα;»
• Κρύψτε την μπάλα και ρωτήστε: «Πού είναι η μπάλα;»
• Όταν χτυπά το κουδούνι: «Ποιος είναι;»

Να μιλά για τα συναισθήματά του

Το παιδί χρειάζεται να μπορεί να πει «πονάει», «φοβάμαι», «στενοχωριέμαι», «χαίρομαι», «κουράστηκα». Μοντελοποιήστε αυτές τις λέξεις όταν ταιριάζουν πραγματικά στην κατάσταση: «Ωχ, χτύπησες. Πονάει». Μιλήστε και για τον εαυτό σας: «Κουράστηκα. Θα καθίσω λίγο».

Να επικοινωνεί με τους άλλους

«Γεια», «αντίο», «ευχαριστώ», «σειρά μου», «σειρά σου», ένα αστείο ή μια αγαπημένη λέξη. Τέτοιες λέξεις βοηθούν το παιδί να είναι μέρος του παιχνιδιού και της κουβέντας, όχι μόνο να παίρνει αυτό που χρειάζεται. Σύντομες έτοιμες φράσεις — «Γεια, τι κάνεις;» — είναι βολικό να υπάρχουν στον πίνακα ή στην εφαρμογή, για να λέγονται με ένα άγγιγμα.

Πώς να προσθέσετε αυτές τις λέξεις

1. Προσθέστε μία ή δύο λέξεις κάθε φορά. Για παράδειγμα, «όχι» και «κοίτα».
2. Βάλτε τις σε σταθερή θέση. Έτσι το παιδί θα ξέρει πού να τις βρει.
3. Μοντελοποιήστε τις στις γνώριμες δραστηριότητες. Όχι σε «μάθημα», αλλά στο φαγητό, στο μπάνιο ή στη βόλτα. Περισσότερα για τη μοντελοποίηση στο άρθρο «Δείξτε το εσείς: πώς να κάνετε μοντελοποίηση στην ΕΕΕ».
4. Απαντήστε σε κάθε νέα λέξη. Ακόμη κι αν το παιδί την άγγιξε κατά λάθος.

Πολλές από αυτές τις λέξεις είναι βασικές: χρησιμεύουν σε πολλές καταστάσεις. Γι' αυτές διαβάστε στο άρθρο «10 λέξεις για αρχή».

Συχνές ερωτήσεις

Κι αν το παιδί αρχίσει να λέει «όχι» σε όλα;

Συμβαίνει: το παιδί δοκιμάζει αν η καινούρια λέξη λειτουργεί. Σεβαστείτε το «όχι» εκεί όπου γίνεται. Κι όπου δεν γίνεται, αναγνωρίστε το και εξηγήστε τι θα ακολουθήσει.

Το παιδί μόλις μαθαίνει να ζητά. Δεν είναι νωρίς για το «όχι» και το «κοίτα»;

Δεν είναι νωρίς. Τα αιτήματα είναι σημαντικά, αλλά οι υπόλοιπες λέξεις δεν χρειάζεται να μείνουν «για αργότερα». Δείχνετέ τες δίπλα δίπλα, στις ίδιες γνώριμες δραστηριότητες: στο πρωινό μπορεί κανείς και να ζητήσει «κι άλλο», και να πει «δεν θέλω», και να μοιραστεί ένα «ωχ, καίει». Το παιδί θα διαλέξει μόνο του τι χρειάζεται να πει εκείνη τη στιγμή.

Πώς να απαντώ σε ένα σχόλιο;

Όπως σε μια συνηθισμένη κουβέντα: «Ναι, σκύλος! Μεγάλος. Γαβ-γαβ». Μη μετατρέπετε το σχόλιο σε αίτημα και μη ρωτάτε «Θέλεις τον σκύλο;».

Από πού να βρω εικόνες για τα συναισθήματα;

Ταιριάζουν σύμβολα με πρόσωπα ή φωτογραφίες του ίδιου του παιδιού και των δικών του ανθρώπων με διαφορετικές εκφράσεις. Το σημαντικό είναι να αναγνωρίζει το παιδί τι δείχνουν.

Δωρεάν έτοιμες κάρτες. Προσθέστε τα σετ Συναισθήματα και αντιδράσεις, Ανατροφοδότηση και διευκρινίσεις και Αιτήματα και ζήτηση βοήθειας στον λογαριασμό σας στο EYA και χρησιμοποιήστε τα στην εφαρμογή — ή δείτε όλα τα δωρεάν σετ καρτών. Κάθε κάρτα μπορεί επίσης να εξαχθεί σε PDF και να εκτυπωθεί.

Σειρά «ΕΕΕ: πρώτα βήματα» — μέρος 8 από 8. Προηγούμενο: Δείξτε το εσείς: πώς να κάνετε μοντελοποίηση στην ΕΕΕ. Όλα τα μέρη.