Dawaj przykład: jak modelować AAC

Dzieci uczą się mówić, bo latami słyszą, jak mówią inni. Dziecko, które korzysta z AAC, też musi zobaczyć, jak dorośli posługują się jego „językiem”. Dlatego najważniejsze, co możesz zrobić, to samemu „mówić” na jego tablicy albo tablecie. Specjaliści nazywają to modelowaniem.

Czym jest modelowanie

Rozmawiasz z dzieckiem jak zwykle i jednocześnie dotykasz obrazków na jego tablicy albo tablecie. Nie wszystkich słów — tylko jednego-dwóch najważniejszych. Dziecko słyszy słowo i widzi, gdzie ono „mieszka” i jak się nim posługiwać.

Nie wymagasz odpowiedzi. Po prostu dajesz przykład — tak samo, jak mówimy do niemowlęcia długo, zanim zacznie odpowiadać. Przeglądy badań wskazują, że pakiety interwencji obejmujące modelowanie AAC przynosiły poprawę w różnych obszarach, między innymi w liczbie tur komunikacyjnych, słownictwie receptywnym i ekspresywnym oraz łączeniu symboli. Nie oznacza to, że każde dziecko osiągnie wszystkie te efekty ani że odpowiada za nie samo modelowanie.

Cztery kroki

1. Trzymaj tablicę blisko. Tak, żeby i ty, i dziecko mogli po nią sięgnąć.
2. Mów i dotykaj. Mów zwykłe zdanie i dotykaj jednego-dwóch kluczowych słów: „Ojej, spadło!” — dotykasz „ojej”.
3. Poczekaj. Przez kilka sekund nic nie mów i patrz na dziecko z zaciekawieniem. To pauza na jego odpowiedź — słowem, dźwiękiem, gestem albo dotknięciem.
4. Odpowiadaj na wszystko. Dziecko dotknęło jakiegoś obrazka, nawet przypadkiem? Nazwij go i zareaguj tak, jakby dziecko to powiedziało. Możesz dodać jedno słowo: dziecko — „jeszcze”, ty — „jeszcze sok”.

Trzy codzienne sytuacje

Śniadanie

„Chcę kaszkę” — dotykasz „chcę”. „Jeszcze? Jeszcze mleka” — „jeszcze”. „Ojej, gorące!” — „ojej”. „Już, koniec” — „koniec”.

Kąpiel

„Ciepła woda, lubię!” — „lubię”. „Stop, mydło w oczach” — „stop”. „Patrz, kaczuszka płynie” — „patrz”. „Jeszcze pochlapać?” — „jeszcze”.

Spacer

Weź ze sobą papierową tablicę albo telefon. „Idziemy na spacer” — „iść”. „Patrz, pies!” — „patrz”. „Gdzie piłka? O, jest” — „gdzie”. „Zmęczeni? Wracamy do domu” — „do domu”.

Częste błędy

• Sprawdzanie. „Pokaż, gdzie jest «pić»” albo „Powiedz «jeszcze»” zmieniają rozmowę w egzamin. Po prostu mów i pokazuj.
• Dawanie czegoś tylko „za właściwą kartę”. Jeśli dziecko dotknęło innej karty, zareaguj na to, co „powiedziało”, a słowo, o które ci chodziło, pokaż mu na tablicy.
• Modelowanie tylko próśb. Pokazuj też „ojej”, „śmieszne”, „nie lubię”, „patrz”. Więcej o tym — w artykule „Nie tylko «daj»”.
• Chowanie tablicy. Jeśli tablica leży w szafie, nie ma na czym modelować.
• Oczekiwanie szybkich efektów. Dziecko musi wiele razy zobaczyć słowo, zanim spróbuje samo.

Jeśli dziecko nie zwraca uwagi

Na początku może się tak zdarzać. Dziecko nie musi stale patrzeć wprost na tablicę, żeby coś zauważyć lub usłyszeć. Modeluj dalej, bez wymagań, krótko i często, i sprawdź, czy tablica dotyczy tego, co dziecko naprawdę interesuje. Jeśli nadal nie zwraca na nią uwagi, warto ze specjalistą sprawdzić, czy symbole, układ, słownictwo i sposób dostępu są odpowiednie. Nie zabieraj dziecku jego sposobu komunikowania się tylko dlatego, że efekty nie pojawiają się od razu.

Częste pytania

Ile razy dziennie modelować?

Tyle, ile wychodzi naturalnie. Lepiej krótko i często — przy jedzeniu, w łazience, w zabawie — niż jedne długie „zajęcia”.

Czy trzeba pokazywać każde słowo w zdaniu?

Nie. Wystarczą jedno-dwa kluczowe słowa. Jeśli tablica jest jeszcze mała, pokazuj te słowa, które na niej są. Jakie słowa warto mieć zawsze, przeczytasz w artykule „10 słów na początek”.

Nie zawsze wiem, gdzie jest słowo na tablicy. Czy to źle?

Nie. Szukaj na głos: „Gdzie jest «jeszcze»? O, tu!”. Dziecko widzi wtedy, że szukanie słowa to nic złego.

Kto powinien modelować?

Wszyscy, którzy są obok: mama i tata, rodzeństwo, dziadkowie, nauczyciele w przedszkolu. Im więcej osób „mówi” na tablicy, tym częściej dziecko widzi, że naprawdę się z niej korzysta.

Seria „AAC: pierwsze kroki” — część 7 z 8. Wstecz: 10 słów na początek. Dalej: Nie tylko „daj”: jak nauczyć mówić „nie”, komentować, pytać. Wszystkie części.