10 słów na początek

Pierwsze karty dziecka dotyczą często jedzenia i zabawek: „sok”, „ciastko”, „piłka”. Ale samymi nazwami rzeczy trudno powiedzieć „jeszcze”, „nie trzeba” czy „patrz”. Jest niewielki zestaw słów, które pasują do prawie każdej sytuacji. Specjaliści nazywają je słownictwem podstawowym albo rdzeniowym. Oto dziesięć słów, od których wygodnie zacząć.

Słowa rdzeniowe i tematyczne

Słowa rdzeniowe są krótkie i ogólne: „jeszcze”, „nie”, „iść”, „to”. Według Amerykańskiego Stowarzyszenia Mowy, Języka i Słuchu (ASHA) takie częste słowa stanowią około 80% słów, których większość ludzi używa każdego dnia. Te dane dotyczą głównie języka angielskiego; w polszczyźnie dobór słów i proporcje mogą być inne, choć także tu niewielki zestaw częstych słów przydaje się w wielu sytuacjach.

Słowa tematyczne (mówi się też o słownictwie szczegółowym) to nazwy konkretnych rzeczy, ludzi i miejsc: „banan”, „huśtawka”, „babcia”. One też są potrzebne, bo „chcę” bez „soku” nie zawsze jest zrozumiałe. Słowa rdzeniowe dają podstawę, a tematyczne — szczegóły.

10 słów na początek

1. Jeszcze. Kiedy dziecku coś się podoba: „Jeszcze pohuśtać?” — dotykasz „jeszcze” i znowu huśtasz.
2. Stop. Zatrzymuj wszystko, co się rusza: samochodzik, muzykę, łaskotki. „Stop!” — i zastygasz w bezruchu.
3. Nie. Żeby odmówić albo zaprzeczyć: „Nie to”, „Nie chcę”. Dziecko bardzo potrzebuje słowa, którym może odmówić.
4. Chcę. Przed wyborem: „Chcę… jabłko”. Dotykaj „chcę” także wtedy, gdy mówisz o własnych życzeniach.
5. Pomóż. Kiedy coś nie chce się otworzyć albo nie wychodzi: „Pomóż otworzyć”.
6. Iść. Na spacer, do zabawy i ruchu: „Idziemy na spacer?”, „Miś idzie!”.
7. Patrz. Żeby się czymś podzielić: „Patrz, samolot!”. To słowo do rozmowy, a nie do proszenia.
8. To. Razem z palcem wskazuje cokolwiek: „To chcę”, „Nie to”.
9. Lubię. Żeby powiedzieć, że coś jest przyjemne: „Lubię! Pyszne”. Pokazuj też „nie lubię”.
10. Koniec. Żeby coś zakończyć: „Koniec, zjedzone”. Dziecko potrzebuje słowa, którym powie „wystarczy”.

Wszystkie dziesięć należy do 36 słów zestawu Universal Core opracowanego w ramach Project Core. Dobieraj polskie słowa według znaczenia, a nie tłumacz dosłownie. Na tablicy zwykle jest jedna forma słowa, a ty odpowiadasz całym, poprawnym zdaniem: dziecko dotyka „jeszcze” i „pić” — ty mówisz: „Jeszcze się napijesz? Proszę”.

Dlaczego słowo potrzebuje stałego miejsca

Kiedy słowo jest zawsze w tym samym miejscu, ręka zapamiętuje drogę do niego. Tak samo zapalasz światło we własnym mieszkaniu, nie szukając włącznika. ASHA wyjaśnia, że często pozostawia się słowa w tych samych miejscach, aby zmniejszyć obciążenie pamięci i planowania ruchu podczas dodawania nowych słów; zakres, w jakim jest to możliwe, zależy od systemu AAC.

• Rozmieść te słowa na głównej stronie tablicy i w miarę możliwości zachowuj ich położenie.
• Nowe słowa dodawaj w wolnych polach. Zostaw kilka pustych „na zapas”.
• Na papierowej kopii trzymaj słowa w tych samych miejscach co na tablecie.

Jak zacząć

Nie trzeba wprowadzać wszystkich dziesięciu w jeden dzień. Na początku wybierz trzy-cztery słowa, na których skupisz się podczas modelowania w kilku znajomych sytuacjach — przy jedzeniu i w zabawie — nie ograniczając dziecku dostępu do pozostałego słownictwa. Kiedy staną się naturalne dla ciebie, dodawaj kolejne. Jak dokładnie je pokazywać, przeczytasz w artykule „Dawaj przykład: jak modelować AAC”.

Częste pytania

Czy te słowa nie są zbyt abstrakcyjne dla malucha?

„Jeszcze” trudno narysować, ale łatwo pokazać w działaniu: jeszcze raz pohuśtać, jeszcze kawałek jabłka. Dziecko rozumie znaczenie z sytuacji, więc pokazuj słowo właśnie wtedy, kiedy to się dzieje.

To nazwy rzeczy nie są potrzebne?

Są potrzebne. Trzymaj je w folderach tematycznych albo na osobnych tablicach, a słowa rdzeniowe — na głównej stronie. Jak zrobić taką tablicę, opisujemy w artykule „Pierwsza tablica komunikacyjna w jeden wieczór”.

Czy można przestawiać słowa, kiedy tablica się rozrasta?

Lepiej nie. Dziecko szuka słowa ręką w znajomym miejscu. Jeśli tablicę naprawdę trzeba przebudować, rób to rzadko i pokazuj dziecku, gdzie teraz znajdują się przeniesione słowa.

Seria „AAC: pierwsze kroki” — część 6 z 8. Wstecz: Pierwsza tablica komunikacyjna w jeden wieczór. Dalej: Dawaj przykład: jak modelować AAC. Wszystkie części.