Jak dziecko wybiera obrazek: dotyk, przełącznik, wzrok

Żeby „powiedzieć” coś obrazkiem, dziecko musi go najpierw wybrać. Większość dzieci po prostu dotyka go palcem. Ale jeśli dziecko ma trudności z kontrolowaniem ruchów rąk, są inne sposoby — przełącznik albo wzrok. Opowiadamy, jak działają i kiedy warto zwrócić się do specjalisty.

Najpierw wygodna pozycja

Zanim zaczniesz myśleć o sposobie wybierania, zobacz, jak dziecko siedzi. Kiedy głowa jest wyprostowana, a ręce leżą z przodu, łatwiej mu i patrzeć na obrazki, i po nie sięgać. Tablicę albo tablet ustaw tak, żeby dziecko widziało je bez zadzierania ani opuszczania głowy.

Dotyk

To najprostszy i najszybszy sposób. Dziecko dotyka obrazka palcem, piąstką, dłonią albo rysikiem — na papierze lub na ekranie.

Tak działa na przykład aplikacja EYA: dziecko dotyka karty na telefonie lub tablecie — i słowo od razu zostaje wypowiedziane na głos.

Jeśli dziecko często „nie trafia”, spróbuj tego:

• Daj mniej obrazków, ale większych.
• Zostaw więcej miejsca między nimi.
• Postaw tablet na podstawce pod kątem, żeby się nie przesuwał.
• Pozwól dotykać dowolną częścią dłoni — precyzja nie jest tu najważniejsza.

Przełącznik

Jeśli trudno dotknąć obrazka, pomaga duży przycisk, nazywany przełącznikiem. Można go nacisnąć łokciem, głową, kolanem — tym ruchem, który dziecku wychodzi najłatwiej. Obrazki na ekranie podświetlają się po kolei, a dziecko naciska przełącznik, gdy świeci się ten właściwy.

To wolniejsze niż dotyk i wymaga czasu na naukę. Za to dziecko, któremu trudno poruszać rękami, może wybierać samo.

Tę samą zasadę możesz wypróbować bez sprzętu elektronicznego. Po kolei wskazujesz obrazki i je nazywasz, a dziecko daje znak, kiedy dojdziesz do właściwego: dźwiękiem, kiwnięciem głowy albo ruchem ręki. Umówcie się na ten znak wcześniej.

Wzrok

Dla dzieci z poważnymi zaburzeniami ruchowymi są specjalne urządzenia z kamerą, która widzi, gdzie dziecko patrzy. Dziecko zatrzymuje wzrok na obrazku — i w ten sposób go wybiera. Takie urządzenie trzeba dostosować do dziecka i dobierać razem ze specjalistą.

Wzroku można używać także na papierze. Połóż przed dzieckiem dwa obrazki, daleko od siebie, i zapytaj: „Co chcesz?”. Dłuższe spojrzenie może wskazywać wybór, ale nie zakładaj tego po jednej próbie: obserwuj, czy sygnał się powtarza, potwierdzaj wybór z dzieckiem, a w razie wątpliwości skonsultuj sposób dostępu ze specjalistą. Nazwij ten wybór na głos.

EYA nie oferuje funkcji „Eye-gaze selection”.

Kiedy poprosić specjalistę o ocenę

Podczas takiej oceny specjaliści sprawdzają sposób dostępu, czyli to, jak dziecku najwygodniej wybierać: którą ręką, jakim ruchem, w jakiej pozycji, przy jakiej wielkości obrazków. Warto się zgłosić, jeśli:

• dziecko często nie trafia w obrazek, nawet duży;
• szybko męczy się dotykaniem albo się złości;
• może poruszać tylko głową, nogą albo oczami;
• planujesz kupić specjalne urządzenie albo przełącznik.

Pomogą w tym logopeda, który pracuje z AAC, terapeuta zajęciowy i fizjoterapeuta. Weź na spotkanie krótkie nagranie, na którym widać, jak dziecko teraz pokazuje i wybiera.

Częste pytania

Czy można łączyć różne sposoby?

Tak. W domu dziecko może dotykać tablicy, a kiedy jest zmęczone — wybierać wzrokiem jedną z dwóch kart. Najważniejsze, żeby dorośli rozumieli każdy jego sposób. O różnych rodzajach AAC przeczytasz w artykule „Gesty, karty, tablet”.

Ile obrazków powinno być na ekranie?

Tyle, ile dziecko może łatwo zobaczyć i dotknąć. Jeśli często nie trafia, zmniejsz liczbę obrazków i je powiększ. Jeśli trafia łatwo — możesz dodawać nowe.

Czy trzeba kupić urządzenie, które śledzi wzrok?

Nie. Możesz zacząć od papierowych kart i wybierania jednej z dwóch. Czy takie urządzenie jest potrzebne, najlepiej zdecydować po ocenie, razem ze specjalistą.

Od czego zacząć, zanim trafimy do specjalisty?

Zrób prostą tablicę z kilkoma dużymi obrazkami i zobacz, jak dziecku najwygodniej je wskazywać. Jak ją zrobić — w artykule „Pierwsza tablica komunikacyjna w jeden wieczór”.

Seria „AAC: pierwsze kroki” — część 4 z 8. Wstecz: Gesty, karty, tablet: jakie są rodzaje AAC. Dalej: Pierwsza tablica komunikacyjna w jeden wieczór. Wszystkie części.